محمدحسین عادلی، رئیس اسبق بانک مرکزی و دیپلمات سابق، درباره مذاکرات ایران و آمریکا و همچنین جایگاه «یادداشت تفاهم» در این روند، اظهاراتی جنجالی مطرح کرد. او با تأکید بر اینکه این یادداشت تفاهم «یکی از قلههای دیپلماتیک» بوده، خطاب به برخی جریانها در داخل گفت: چرا در داخل دارند از این یادداشت تفاهم، «روایت شکست» میسازند؟
«قله دیپلماتیک»؛ یادداشت تفاهم چه بود؟
عادلی در گفتوگوهای خود به اهمیت یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا اشاره کرد و گفت: به باور او، این سند یکی از نقاط اوج در حوزه دیپلماسی است؛ سندی که نشاندهنده تعهدات و تلاشهای رسمی برای پیشبرد مذاکره و کاهش تنشهاست.
او در ادامه، به متن یادداشت تفاهم و شیوه ادبیات حقوقی بهکاررفته در آن پرداخت و گفت: در این یادداشت تفاهم، «ابرقدرت دنیا» ۹ بار تعهد داده که کاری را انجام ندهد. عادلی همچنین بیان کرد که در این تعهدات، ۸ بار از واژه «undertake» استفاده شده و یک بار هم «commit» مطرح شده است.
۹ تعهد؛ «undertake» و یک «commit» در متن یادداشت تفاهم
این دیپلمات سابق توضیح داد که میزان و تکرار تعهدات طرف آمریکایی، بخش مهمی از پیام این سند است. به گفته عادلی، صرفنظر از برداشتها و روایتهای رسانهای، متن یادداشت تفاهم از نظر حقوقی و زبانی، حاوی تعهدات مکرر است:
- ۸ بار استفاده از عبارت «undertake»
- ۱ بار استفاده از «commit»
عادلی با اشاره به این جزئیات زبانی تأکید کرد که این نوع ادبیات در اسناد دیپلماتیک و مذاکرات بینالمللی، اهمیت دارد؛ چون نشان میدهد طرف مقابل، تعهدات مشخصی را در متن گنجانده است. این موضوع از نگاه او میتواند مبنایی برای قضاوت دقیقتر درباره دستاوردهای مذاکرات باشد.
چرا در داخل «روایت شکست» ساخته میشود؟
بخش اصلی سخنان محمدحسین عادلی، انتقاد مستقیم از فضای داخلی بود. او پرسش خود را به شکل تند و صریح مطرح کرد: چرا ما در داخل داریم از این یادداشت تفاهم «روایت شکست» میسازیم؟
عادلی سپس توضیح داد که از نظر او، این اتفاق حاصل یک روند گروهی است؛ روندی که به باور وی حتی «جزو اقلیتها» هم نیست. او گفت که این روایتسازیها بیشتر جنبه رسانهای و جهتدهی دارد و نه لزوماً مبتنی بر متن سند، جزئیات تعهدات یا محاسبات دقیق دیپلماتیک.
نگاه انتقادی عادلی به روایتسازی رسانهای
دیپلمات سابق در واقع به یک چالش رایج در فضای سیاسی اشاره میکند: اینکه برخی گروهها ممکن است با تمرکز بر بخشهایی از روند مذاکرات، یا بزرگنمایی یک برداشت خاص، تصویر کلی را وارونه جلوه دهند. عادلی اما بر یک نکته حقوقی و زبانی تکیه میکند و میگوید در متن یادداشت تفاهم، تعهدات متعدد ثبت شده است؛ تعهداتی که به گفته او، طرف مقابل بارها اعلام کرده کاری را انجام نمیدهد.
بازتاب اخبار رسمی؛ بحث بر سر برداشتهاست
او همچنین در بخشی از اظهاراتش تصریح کرد که «صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است». این جمله در کنار تأکید دوبارهاش بر متن و ادبیات تعهدات، نشان میدهد که هدف اصلی عادلی، نقد روند شکلگیری روایتهای یکسویه درباره مذاکرات است؛ روایتی که ممکن است دستاوردهای احتمالی یا دستکم دامنه تعهدات طرف مقابل را کمرنگ کند.
مخاطب این بحث؛ مذاکرات ایران و آمریکا و پیامهای آن
با توجه به حساسیت افکار عمومی درباره مذاکرات ایران و آمریکا، اظهارات عادلی میتواند به عنوان یک نقطه بحث جدید عمل کند. در چنین موضوعاتی معمولاً دو محور اصلی در رسانهها پررنگ است: نخست، برداشت از نتیجه مذاکره و تأثیر آن بر مسیر سیاست خارجی؛ دوم، بررسی دقیق متن سندها و میزان تعهدات طرفین.
عادلی در این میان تلاش میکند نشان دهد که اگر به متن یادداشت تفاهم نگاه شود، نمیتوان به سادگی آن را با یک برچسب کلی مثل «شکست» خلاصه کرد؛ بهویژه زمانی که او معتقد است در متن این یادداشت، تعهدات متعدد و مشخص ثبت شده است.
ادامه جنجالها در فضای رسانهای و سیاسی
همزمان با این اظهارات، بحثها پیرامون پروندههای مرتبط با تنشها و مذاکرات نیز در رسانهها ادامه دارد. در روزهای اخیر نیز خبرهایی با موضوعات امنیتی و اقتصادی و همچنین واکنش طرفهای مختلف به اقدامات متقابل، بار دیگر فضای عمومی را تحت تأثیر قرار داده است؛ اخباری که میتواند بر نگاه جامعه به مذاکرات، اسناد دیپلماتیک و روایتهای رسمی/غیررسمی اثر بگذارد.
در همین چارچوب، واکنشها نسبت به کنترلهای منطقهای، موضوع تنگه هرمز، و همچنین فشارهای مالی و سیاسی، به شکل مستمر در دستور کار رسانهها قرار گرفته است.
پیگیری موضوعات مرتبط
در ادامه، برخی عناوین مرتبط که در فضای خبری مورد توجه قرار گرفتهاند نیز دیده میشود؛ از جمله هشدارهای جدی درباره سیاست تنبیهی، اظهارات مقامهای آمریکایی درباره محدودیتها در تنگه هرمز، و همچنین تهدیدها در حوزه مالی علیه ایران.
اگرچه این اخبار، مستقیماً به متن یادداشت تفاهم مربوط نیستند، اما درک افکار عمومی از روند مذاکره و نتیجه آن را میسازند و نشان میدهند چرا بحث «روایت شکست یا موفقیت» در داخل همچنان داغ و حساس است.
**ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید**
