ماسکوت Muse: شخصیت جذابِ بزرگسالانه با ظاهر کودکانه

متا (Meta) برای دستیار هوش مصنوعی خود، محصولی معرفی کرده که به‌صورت رسمی فقط برای بزرگسالان ۱۸ سال به بالا در دسترس است؛ اما شخصیت گرافیکی آن، یعنی ماسکوت «Jolly» یا «موزه»، بیش از هر چیز یادآور اسباب‌بازی‌های بچه‌گانه است. این پیکر فازی و بامزه، شبیه یک عروسک طراحی شده و کاربران می‌توانند برای آن استایل‌های مختلف انتخاب کنند؛ از لباس‌های رسمی گرفته تا تجهیزات ورزشی و حتی سناریوهای فانتزی.

در جریان رویداد اخیر Meta Connect، «Muse» با همین ماسکوت خزدار در استایل‌های متنوع دیده شد. برای نمونه، در یک اجرا/ارائه، این شخصیت شبیه یک فیگور کلاسیک با تُوگا و تاجِ لورل نمایش داده شد. همچنین در تبلیغات اینستاگرامی مرتبط با Muse، ماسکوت با لباس‌های ورزشی ظاهر می‌شد و روی کمک به اهداف تناسب اندام کاربران تاکید داشت.

مسئله جذابیت این طرح در این است که متا اعلام کرده اواخر امسال قصد دارد یک دستگاه شبیه Tamagotchi برای شخصیت Muse عرضه کند؛ یعنی دقیقاً همان حس «بازیِ سرگرمی کودکانه» که به‌طور سنتی برای سنین پایین‌تر تداعی می‌شود. منتقدان معتقدند این سبک طراحی عمداً با کُدهای بصریِ کیوت و نوستالژیِ اسباب‌بازی گره خورده است.

از جایگاه پرفروش‌ها تا موج میم‌ها: Jolly در مرکز توجه فرهنگی

توانایی Muse برای انجام کارهای دیجیتال باعث شد نامش سریع به صدر نمودارهای اپلیکیشن‌ها برسد. اما چیزی که Jolly را به یک پدیده تبدیل کرد، صرفاً عملکرد دستیار نبود؛ بلکه نحوه اتصال او به فضای فرهنگی و شبکه‌های اجتماعی بود. طبق گزارش‌ها، Alexandr Wang، مدیر ارشد هوش مصنوعی متا (Chief AI Officer)، اخیراً پست‌های میم‌محور و پی‌درپی از Jolly منتشر کرده؛ گاهی حتی در موقعیت‌های با اشاره‌های جنسی/نامتعارف.

چرا متا می‌گوید «ظاهرش کودکانه نیست»؟

متا در پاسخ به این نقد، استدلال می‌کند که هدف اصلی از طراحی، ایجاد سرگرمی و امکان ساختن یک آواتار شخصی‌سازی‌شده است. Daniel Roberts، سخنگوی متا، به WIRED گفته است: «این یک روایت در جست‌وجوی روایت است. مردم می‌خواهند بتوانند با شخصیت و سبک مخصوص خودشان آواتار بسازند؛ چون این کار سرگرم‌کننده است و شادی می‌آورد.»

او همچنین تاکید می‌کند Muse یک اپ ۱۸+ است و متا برای راستی‌آزمایی سن کاربران، اقدامات فنی انجام می‌دهد؛ از جمله دریافت تاریخ تولد و مسدود کردن افراد مشکوک به زیر ۱۸ سال که اجازه ایجاد حساب کاربری ندارند، به‌علاوه بررسی‌های تکمیلی برای اطمینان از بزرگسال بودن کاربران.

حساسیت والدین و مدافعان حقوق کودک: «این شخصیت برای بچه‌ها ساخته شده»

با این حال، موج واکنش‌ها در میان فعالان حوزه کودک شروع شده است. Josh Golin، مدیر اجرایی سازمان Fairplay—یک سازمان مردم‌نهاد که پیش‌تر علیه هدف‌گیری کودکان توسط متا فعالیت کرده—می‌گوید: «وای خدای من، انگار شبیه یک Teletubby است.» او معتقد است ظاهر Jolly به‌قدری روشن و کودکانه است که بخش مهمی از جذابیتش برای کودکان خردسال طراحی شده.

گولین توضیح می‌دهد پژوهشگران رسانه‌های کودک می‌دانند فرم‌های گرد و ساده به‌ویژه برای گروه سنی پیش‌دبستانی جذابیت بالایی دارند. بنابراین حتی اگر متا ادعا کند این محصول برای بزرگسالان طراحی شده، ظاهر شخصیت ممکن است عملاً همان پیام بصری را به مخاطبان کم‌سن منتقل کند.

چرا یک طرح کیوت می‌تواند بزرگسالان را هم آرام کند؟

جالب‌تر این است که این سبک بامزه فقط کودک‌ها را هدف نمی‌گیرد. یک کاربر ۳۲ ساله در سانفرانسیسکو نیز می‌گوید ظاهر جذاب Muse او را جذب کرده و حتی ممکن است برداشت اولیه از محصول را نرم‌تر کند.

Julian De Freitas، استاد بازاریابی در دانشگاه هاروارد و پژوهشگر حوزه «همراه‌های هوش مصنوعی» (AI companions)، می‌گوید: «عوامل کیوت می‌توانند باعث شوند محصول گرم به نظر برسد و کمتر تهدیدکننده باشد.» او تاکید دارد متا باید از یک «مانع مهم» عبور کند؛ چون نگرش عمومی نسبت به متا، بعد از تصمیمات/حکم‌های مربوط به وابستگی اعتیادآور به شبکه‌های اجتماعی (social addiction) بسیار منفی شده است.

در ماه اوت، متا درباره ادعاهای مرتبط با اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی به توافق رسید و پذیرفت ویژگی‌های محدودکننده برای نوجوانان در Instagram و Facebook اضافه کند و در عین حال تا سقف ۱۶.۷ میلیارد دلار پرداخت داشته باشد.

نگرانی از سازوکارهای روانی: «کاهش مقاومت» با طراحی

برخی کارشناسان حتی بیشتر از بحث کودکانه بودن ظاهر، به مسئله «اثرگذاری روانی طراحی» اشاره می‌کنند. آن‌ها می‌گویند راهبرد متا در مقایسه با استفاده تاریخی ژاپن از کاراکترهای بانمک برای فروش فناوری، کاملاً بی‌سابقه نیست.

ضمن اینکه ایده «دستیارهای هوش مصنوعی با چهره انسانی/کاراکتری» سابقه طولانی دارد؛ از Microsoft Clippy (آن دستیار مزاحمِ کاغذی) گرفته تا نمونه‌های جدیدتر مثل OpenClaw lobster با پوسته قرمز. در چنین مدل‌هایی، کاربر با یک موجود یا کاراکتر تعامل می‌کند؛ نه یک سیستم خشک و بی‌روح.

اما مشکل اینجاست که همین کیوت بودن می‌تواند باعث شود کاربران از نگرانی‌های حریم خصوصی غافل شوند. برای مثال، متا مدل‌های هوش مصنوعی خود را با تعاملات کاربران در Muse آموزش می‌دهد—مگر اینکه کاربر گزینه انصراف (opt out) را فعال کند.

Jathan Sadowski، استاد دانشگاه موناش در استرالیا و همکار در Emerging Technologies Research Lab هشدار می‌دهد طراحی‌های «خوش‌ریخت و کم‌اصطکاک» یا متکی به نوستالژی دستگاه‌هایی که مدام کنترل و دخالت نمی‌کردند، می‌تواند راهی پنهان برای پایین آوردن سطح هوشیاری کاربران باشد: «این نوع عوامل کمک می‌کند مردم مراقبت را کمتر کنند، سوال‌های انتقادی نپرسند و به کاربرِ منفعل تبدیل شوند.» او می‌گوید عامل‌هایی مثل Muse ممکن است طوری القا شوند که فقط یک همراه بانمکِ جیبی‌اند—نه یک درگاه دائماً باز به سرورهای یک شرکت بزرگ نظارتی.

طرح «نسخه محرمانه»؛ امنیت بهتر یا صرفاً کاهش نگرانی؟

متا می‌گوید در ادامه، یک نسخه «confidential» از ماشین مجازی که Muse را پشتیبانی می‌کند، در ۲۰۲۶ منتشر خواهد کرد. این گزینه قرار است به شکل «رمزنگاری‌شده و قابل راستی‌آزمایی» مانع دسترسی متا به داده‌های کاربر شود.

با این حال، حتی اگر بحث حریم خصوصی کمتر شود، همچنان یک ریسک باقی می‌ماند: زمانی که کاربران بزرگسال تصمیم می‌گیرند به یک عامل هوش مصنوعی اعتماد کنند. Ryan Calo، استاد دانشگاه واشنگتن و هم‌بنیان‌گذار Tech Policy Lab، این کار را به استخدام یک راهنمای تور تشبیه می‌کند: شما او را به عنوان واسطه تجربه استخدام می‌کنید، اما لزوماً نمی‌دانید چه کسی از این تعامل سود می‌برد، یا مثلاً تنها به این دلیل به یک رستوران می‌روید که راهنما و صاحبان آن با هم دوست هستند.

Muse Charm و تشدید نگرانی‌ها: شروع فصل هشدار مدافعان حقوق کودک

در آستانه فصل تعطیلات، متا قصد دارد محصول جدیدی با عنوان Muse Charm—یک دستگاه شبیه Tamagotchi—عرضه کند. مدافعان حقوق کودک می‌گویند این اقدام می‌تواند به‌عنوان تلاشی نامناسب برای جذب کودکان به Muse تلقی شود.

گولین در جمع‌بندی اعتراض‌ها می‌گوید: «این واقعاً حس یک تلاش کاملاً نامناسب از سوی متاست که کودکان خردسال را به Muse وابسته کند. خانواده‌ها باید در برابر آن “نه” بگویند و به‌نظر من نهادهای رگولاتوری باید با دقت جدی‌تر نگاه کنند.»

در نهایت، سؤال اصلی همچنان پابرجاست: آیا طراحیِ «Jolly» صرفاً یک انتخاب زیبایی‌شناسی برای سرگرمی بزرگسالان است یا می‌تواند—به‌واسطه فرم، رنگ و حس نوستالژی—کودکان را هم ناخودآگاه هدف بگیرد؟ و اگر پاسخ روشن نیست، چرا یک محصول ۱۸+ باید ظاهری داشته باشد که اغلب دقیقاً همان «اسباب‌بازی کودکانه» تلقی می‌شود؟